Алеся Унукоўская. Эсэ “Уплыў амерыканскай літаратуры на развіццё асобы чалавека”

Алеся Унукоўская 

Уплыў амерыканскай літаратуры на развіццё асобы чалавека.

На уласным прыкладзе.

      Нейкі дзіўны сёлета Новы год.Без снегу, без марозу. Выходныя, як будні, адпачынак як безсэнсоўнае тамленне… Пазіраючы у вакно, сілюся развіць  сямейную тэму “святочны стол 31 снежня”, але думкі накіроўваюцца у зялёныя піянерскія дні, калі начытаўшыся Фенімора Купера мы гулялі не у казакоў-разбойнікаў,а у індзейцаў, калі  Том Сойер Марка Твена быў, як лакмусавая паперка для ўсіх знаёмых хлопцаў,а Рэт Батлер самым рамантычным героям і супермужчынам для дзяўчат 14-18 год. Залатое дзяцінства.Без інтэрнету, МР3-плэяраў, аудыёкніг.

        Вочы мае сочаць за спыняючыміся на светлафоры машынамі, а думкі перабіраюць мілыя сэрцы кнігі.Кнігі, як адбіткі самых яскравых перажыванняў,якія за 35 год не згубіліся у памяці за тоўстым слоем розных жыццёвых падзей. Мітчэл,Фіцджэральд,По,Сэлінджэр,Фолкнер,Хэмінгуэй,Драйзер – усе яны ў пэўны перыяд жыцця займалі мой час і розум; усіх  іх памятаю, нават калі забыліся падрабязнасці сюжэтаў іх кніг і імёны герояў. Пра кожнага, напэўна, магла б сказаць “мой пісьменнік”. І таму,што  кожны з их выдатна валодаў майстэрствам апісаць унутраны стан чалавека, выказваў, што хацеў, і таму што зусім нялёгка даставаўся.У прамым сэнсе.

У маім дзяцінстве кнігі таксама былі дэфіцытам. Што прадавалася ў савецкіх кніжных крамах я не паматяю, але набыць там “Апошні з магікан” Купера  ці  “Хаціну дзядзькі Тома” Бічэр-Стоудакладна было немагчыма. Людзі збіралі кнігі праз так званыя “таварыствы кнігалюбаў” на сваіх прадпрыемствах, але ў маіх бацькоў на заводзе, дзе яны працавалі такога  таварыства не існавалаі дома кніг у нас амаль не было.Мяне, заўзятую чытачку, ратавала бібліятэка. Кожную суботу, і гэта стала добрай традыцыяй, я прыходзіла па новыя кнігі. “Ці ты іх чытаеш, ці ты іх гартаеш”, – часам жартавалі бібліятэкаркі, а я іх “глынала”.

Але нават у бібліятэцы былі  пэўныя кнігі,  на якія запісвалі ў чаргу.  Таму на ўсё жыццё я запомніла свой 10-ты  дзень народзінаў,на які сусед па дачы падараваў мне “Прыгоды Тома Сойера і Гекельберы Фінна”Марка Твена.  Кажучысучаснай мовай, хіт сярод  кніг для дзяцей і падлеткаў.  Мая першая любімая кніга.Хаця не.  Мая самая першая і любімая кніга,я яе сама прачытала – гэта “Чараўнік Ізумруднага гораду” Аляксандра Волкава. Мне было тады 5. Зараз я ведаю, што  казачны раман – таленавітая апрацоўка “Мудраца з краіны Оз”Фрэнка Баўма. А тады – мяне  вабіла  невядомая краіна Канзас, храбрая дзяўчынка з замежным імем Эллі, сама аўтарская фантазія, так непадобная на сюжэты  рускіх народных казак.

На светлафоры з майго вакна назіраецца невялікі корак,а думкі вяртаюцца  да Тома Сойера“За што ты так любіш Тома?” – спыталася аднойчы мая сяброўка, якой падабаўся іншы герой. “Ён нікога і нічога не баіцца”,- адказала я.Тады, несвядома, я выказала тое,што зараз магу акрэсліць дакладна і што вабіла да герояў амерыканскай літаратуры многіх і многіх маіх равеснікаў: героі былі мужныя, адважныя,змагаліся са злом, хоць і пакутвалі,але перамагалі.Перамагалі.

Тое самае я б сказала і пра Макмерфі,калі мне было 20 ія  бяссонай ноччу плакала па яго лёсе  і спрачалася ў думках з гэтым жыццялюбівым рудым  чалавекам з вялікімі рукамі,як яго апісвае Кен Кінзі.Тое самае тычыцца і Фрэнка Каупервуда і Рэта Батлера, і Джэфа Пітэрса ды іншых герояў:не баяцца і  не скарацца абставінам. Гэта, пераходзячы на мову літаратурных крытыкаў, тое пасланне чытачам,якое прасочваецца  праз сюжэтныя лініі,жанравыяі асаблівасці,формы твораў  розных амерыканскіх пісьменнікаў, і гэта тая адметнасць амерыканскай літаратурыя,якая не можа застацца незаўважанай,калі пачынаеш шукаць агульнае у творчасці пісьменнікаў ЗША.

Прыклады асабістай адвагі герояў кніг ,выражэнні іх духу смеласці і храбрасці не маглі не ўплываць на мой унутраны свет, на светапогляд майго, яшчэ зусім не старога пакалення. Каб быць свабодным нават у псіхіятрычнай шпіталі,як Макмерфі, каб заставацца самой сабой як Скарлет О’ Хара, каб знайсці ў сабе сілы на перамены, як Трусік Энгстрам, трэба шмат унутранай адвагі і нескаронасці.А гэта: адвага, нескаронасць, уменне плыць супраць  плыні, а яшчэ пачуццё асабістай годнасці – гэта акцэнты, якія растаўлены  спецыяльна ці міжволі у герояхамерыканскай літаратуры.  Думаю, гэта зроблена ненаўмысна, а вынікае з асабістых філасофій пісьменнікаў, дзе першая роля адводзіцца асобе, а грамадству толькі другая. Нас жа вучылі наадварот: калектыў без цябе справіцца, ты без яго – прападзеш.

За вакном пераднавагодняя аварыя.Як я спачуваю кіроўцу  чырвонага “Субару”, - у яго, лічы, няма капоту і вадзіцельскай дзверы. А БМВ, які  яго падрэзаў і прымусіў даць рэзка управа, акурат у асвятляльны стоўб, ужо далёка. Ці знайшоў бы у гэтым сумным становішчы хоць кроплю радасці О’Генры?

Яшчэ адна асаблівасць амерыканскай літаратуры,якую немагчыма не падкрэсліць – гумар. Пачуццё гумару, уменне смяяцца з сябе і з  абставінаў – гэтага не хапала савецкаму чалавеку (у маім выпадку – савецкаму школьніку-падлетку), ды і чалавеку  незалежнаму, беларускаму таксама не да смеху.  А смех, ён жа не толькі падоўжвае  жыццё, ён павышае яго якасць, у пэўных абставінах замянячы сабой выбар і свабоду.А нас не вучылі ў савецкіх школах таму,што дапамагала жыць і радавацца кожнаму дню: пачуццю асабістай вартасці і пачуццю гумару.  Таму не  уяўляюсваё сталенне без  О’ Генры. Колькі раз ён мяне ратаваў  і ад тугі, і ад нуды і проста ад восеньскага дажджу. Нібыта у  пераклічку, сам О’ Генры, а дакладней яго кніга, трапіла да мяне праз макулатуру,у абмен на  ўжываныя часопісы і газеты.      Як і ўсе кнігалюбы ў якіх кніг не было,я  ахвотна збірала макулатуру, таму што, як ні дзіўна, у пунктах збору  другаснай сыравіны заўсёды стаялі каштоўныя кнігі.Проста за грошы іх было не купіць, а   толькіза паперу,картон, шкло ці металалом. Я заходзіла ў пункт прыёму такой сыравіны, глядзела, якія кнігі выстаўлены на абмен за анучы і паперу, і прымалася  за працу.Такім чынам,20 кілаграм запыленай “Праўды” і -  новенькі,дзе-нідзе яшчэ са склеенымі старонкамі, О’Генры на маёй паліцы каля ложка.

Прыехала ДАІ.Складаюць пратакол,вымяраюць  траекторыю руху аўтамабілю. А кніжкі, яны таксама даюць нам рух.Толькі па жыцці.Якая кніга табе трапіцца у момант твайго найбольшага духоўнага голаду,калі ты адкрыты на любыя веды, толькі б пачуць адказы на свае пытанні, такім шляхам ты і пойдзеш.

Кнігі  -  як настаўнікі. Кнігі  - як кіраўнікі руху па жыцці. Збіраючы макулатуру, палюючы па букіністычных крамах, замаўляючы кнігі  на новы год ці дзень народзінаў, як сапраўды лепшы падарунак, я пазнаёмілся з Маргарэт Мітчэл і яе бессмяротнымі “Унесеныя ветрам” ,з Рычардам Бахам і такім пранікнёным “Мастом праз вечнасць”, з навэламі Вашынгтона Ірвінга,раманамі Эрнэста Хэмінгуэя. Я плакала над Джэні Герхард Тэадора Драйзера, -і гэта былі не толькі сентыментальныя слёзы ад расчуленасці, але і ачышчальныя слёзы дабрыні і міласэрнасці; я смяялася над прыгодамі Джэфа Пітэрса О’Генры, перажывала за лёс  Скарлет, – мой дух заўсёды спажываў і працаваў над вечнымі тэмамі, праблемамі  і рашэннем гэтых праблем.Не маю  прынцыпова нічога супраць Чалавека-паука, але ці ён у стане  быць рухам па жыцці?

Эвакуатар адцягвае Субару ад стаўба.Дзякуй Богу, кіроўца на сваіх нагах. Асцярожна пераходзіць вуліцу на прыпынак аўтобуса бабулька з унукам.Унук усё азіраецца на пашкоджаную машыну,  а бабулька яго тузае,каб гэтага не рабіў. Памаленьку надыходзіць вечар. Памаленьку   і я праз   маіх улюбёных  амерыканскіх аўтараў вучылася дацаняць сваю асобу, сваё жыццё,дадзенае  Богам , свабоду,тыя магчымасці, якія сустракаюцца штодзень і ,канешне, паважаць сваё “я” і людзей навокал. Здольнасць праз, часта прыдуманых, герояў уплываць на жыццё рэальных людзей ,накіроўваць іх у аптымістычны бок,вучыць змагацца  з абставінамі і сітуацыямі -  гэта галоўнае,што прыцягвае  у амерыканскай літаратуры.Вось  чаму мне зараз хочацца перачытаць “Над зязюліным гняздом”, а не крышыць салаты на навагодні стол.Вось чаму у галаве зусім не Новы год. І вось чаму  я вельмі пастараюся, каб мае дзеці таксама прачыталі гэтыя, папяровыя,старыя добрыя кнігі.

P.S.

Апошняе,что я прачытала  зусім нядаўна -трылогія Тэадора Драйзера  пра Фрэнка Каупервуда.У мяне нарадзіўся сынок і пад час  яго кармлення я чытала. Напэўна, карысней  было б на яе трапіцьна гадоў  15 раней,але тым не менш. Асоба героя небясспрэчная,фінал прымушае жорстка задумацца  над сапраўднымі каштоўнасцямі і  чалавечым быццём,але не можа не выклікаць захаплення чалавек,які “зрабіў сябе сам”.Памыляючыся, часам ці часта праігрываючы, але упарта ідучы да сваёй мэты.Найкаштоўнейшыя рысы у нашай рэчаіснасці.

 

Аўтарскі каментар

Тэма якую  выбрала:Прыцягальнасць амерыканскай культуры. Уплыў амерыканскай літаратуры на развіццё асобы чалавека.

Чаму такую тэму выбрала:

Амерыканская культура. Гэта паняцце мае шмат прыкладных і вельмі дакладных увасабленняў  і асацыяцый.Гэта музыка,кіно,традыцыі,святы..Гэта джаз, рэп, каўбоі, гамбургер і кока- кола, хмарачосы, гангстэры, Галівуд…

Я б хацелася засяродзіцца на  такім аспекце амерыканскай культуры як літаратура.Літаратура, як арыенцір каштоўнасцяў і развіцця асобы чалавека, як сродак самапазнаня свету . Перад усім савецкага чалавека. Якім я нейкі  час была 

 

Вы тут:Главная Конкурс Алеся Унукоўская. Эсэ “Уплыў амерыканскай літаратуры на развіццё асобы чалавека”